Choroba zawsze przychodzi w najmniej odpowiednim momencie, ale jeszcze bardziej stresujące bywa pytanie, kto faktycznie zapłaci za dni nieobecności. System finansowania zwolnień lekarskich w Polsce dzieli się między pracodawcę, ZUS i KRUS – w zależności od długości choroby, rodzaju umowy i miejsca zatrudnienia.
Zrozumienie tego podziału pozwala uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek przy wypłacie i świadomie planować finanse podczas dłuższej choroby.
Pracodawca płaci za pierwsze dni choroby
Pracodawca finansuje zwolnienie lekarskie przez pierwsze 33 dni w roku kalendarzowym dla każdego pracownika zatrudnionego na umowie o pracę. Ta zasada obowiązuje niezależnie od tego, czy choroba trwa nieprzerwanie, czy występuje w kilku oddzielnych epizodach.
Wysokość wynagrodzenia chorobowego wynosi 80% podstawy wymiaru, którą stanowi przeciętne wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy. Jeśli staż pracy jest krótszy, bierze się pod uwagę okres faktycznego zatrudnienia.
Istnieją jednak wyjątki od tej reguły:
- Wypadek w drodze do pracy lub z pracy – pracodawca płaci 100% wynagrodzenia
- Wypadek przy pracy lub choroba zawodowa – również 100% wynagrodzenia
- Badania lekarskie związane z dawstwem krwi, szpiku lub narządów – pełne wynagrodzenie
W przypadku kolejnych zwolnień w tym samym roku kalendarzowym, pracodawca płaci tylko do wyczerpania limitu 33 dni. Jeśli wykorzystasz już ten limit, od pierwszego dnia kolejnego zwolnienia płaci ZUS.
ZUS przejmuje finansowanie po 33 dniach
Po wyczerpaniu 33-dniowego limitu płaconego przez pracodawcę, ZUS przejmuje finansowanie zwolnienia lekarskiego. Zasiłek chorobowy z ZUS można pobierać maksymalnie przez 182 dni w roku kalendarzowym.
Wysokość zasiłku chorobowego z ZUS również wynosi 80% podstawy wymiaru, ale obliczana jest nieco inaczej niż u pracodawcy. ZUS bierze pod uwagę przeciętne wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy przed miesiącem, w którym wystąpiła niezdolność do pracy.
Warunki otrzymania zasiłku z ZUS
Aby otrzymać zasiłek chorobowy z ZUS, trzeba spełnić określone warunki dotyczące okresów składkowych i ubezpieczeniowych:
- Dla osób ubezpieczonych co najmniej 12 miesięcy – brak dodatkowych warunków
- Dla osób ubezpieczonych krócej niż 12 miesięcy – wymagane opłacenie składek za co najmniej 30 dni
- Składki muszą być opłacone za miesiąc poprzedzający chorobę
Przedłużenie zasiłku chorobowego
W wyjątkowych sytuacjach ZUS może przedłużyć wypłatę zasiłku chorobowego ponad standardowe 182 dni, maksymalnie do 270 dni. Dotyczy to przypadków, gdy dalsze leczenie może przywrócić zdolność do pracy, a orzeczenie o niezdolności do pracy wydaje lekarz orzecznik ZUS.
KRUS dla rolników i ich rodzin
Rolnicy objęci ubezpieczeniem społecznym rolników mają własny system finansowania zwolnień lekarskich przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS).
KRUS wypłaca zasiłek chorobowy od pierwszego dnia niezdolności do pracy – nie ma tu podziału jak w przypadku pracowników najemnych. Wysokość zasiłku wynosi 80% podstawy wymiaru, którą stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej z roku poprzedniego.
Zasiłek chorobowy z KRUS przysługuje przez maksymalnie 180 dni w roku kalendarzowym. W szczególnych przypadkach, gdy dalsze leczenie rokuje przywrócenie zdolności do pracy, okres ten może zostać przedłużony do 270 dni.
Rolnicy mogą otrzymać zasiłek chorobowy tylko wtedy, gdy opłacają składkę na ubezpieczenie chorobowe – nie jest ona obowiązkowa w systemie KRUS.
Umowy cywilnoprawne – kiedy przysługuje zasiłek
Osoby pracujące na umowach zlecenia lub o dzieło mogą otrzymać zasiłek chorobowy z ZUS, ale tylko pod określonymi warunkami. Kluczowe znaczenie ma tutaj dobrowolne opłacanie składek chorobowych.
Zasiłek przysługuje wyłącznie tym, którzy:
- Opłacają dobrowolnie składkę chorobową (2,45% podstawy wymiaru)
- Opłacili składki za co najmniej 90 dni w roku poprzedzającym chorobę
- Mają aktualne składki w miesiącu poprzedzającym niezdolność do pracy
ZUS wypłaca zasiłek od pierwszego dnia choroby przez maksymalnie 182 dni w roku kalendarzowym. Wysokość zasiłku wynosi 80% podstawy wymiaru składek.
Szczególne przypadki finansowania
Niektóre sytuacje wymagają odmiennego podejścia do finansowania zwolnień lekarskich, co warto znać przed wystąpieniem takiej potrzeby.
Kwarantanna i izolacja
Za okres kwarantanny lub izolacji zarządzonej przez służby sanitarne wypłaca się wynagrodzenie za czas choroby w pełnej wysokości. Pierwsze 33 dni finansuje pracodawca, a kolejne dni ZUS – ale zawsze w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Opieka nad chorym członkiem rodziny
Zasiłek opiekuńczy również podlega podziałowi między pracodawcę i ZUS. Pracodawca płaci przez pierwsze 33 dni w roku na poziomie 80% wynagrodzenia, a ZUS przejmuje finansowanie po przekroczeniu tego limitu.
Ciąża i poród
Zwolnienia związane z ciążą finansuje ZUS od pierwszego dnia, bez okresu karencji płaconego przez pracodawcę. Zasiłek macierzyński wynosi 100% podstawy wymiaru przez pierwsze 182 dni niezdolności do pracy.
Praktyczne wskazówki dla pracowników
Znajomość zasad finansowania zwolnień pozwala lepiej planować finanse i unikać nieporozumień z pracodawcą czy ZUS.
Warto prowadzić własną ewidencję wykorzystanych dni zwolnienia, szczególnie jeśli chorujesz kilka razy w roku. Pracodawcy też się mylą, a błędne naliczenie może skutkować problemami z wypłatą.
Jeśli pracujesz na kilku umowach jednocześnie, zasiłek chorobowy przysługuje od każdego pracodawcy osobno – pod warunkiem spełnienia warunków ubezpieczeniowych. ZUS również wypłaca zasiłek od każdej podstawy składkowej.
Pamiętaj, że zasiłek chorobowy podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym i składce zdrowotnej, więc kwota „na rękę” będzie niższa niż 80% podstawy wymiaru brutto.
Jeśli zmieniasz pracę w trakcie roku, nowy pracodawca musi zapytać o liczbę wykorzystanych dni zwolnienia u poprzedniego pracodawcy. Od tego zależy, czy będzie płacił za zwolnienie, czy od razu przekaże sprawę do ZUS.